Web sitesi, Sektör Çalışanları, Akademisyen, Öğrenci ve Araştırmacıları bilgilendirme amacıyla tasarlanmıştır.
Bütün bölümlere üstteki Bölümler düğmesinden ulaşabilirsiniz.
Yayınlanan duyuru tüm ziyaretçilerde Analiz sayfasının üstünde kayar; kalkış zamanı gelince kendiliğinden gizlenir. Yayın için Yazılar sekmesindeki GitHub bağlantısı kullanılır.
## Ara başlıkBölüm başlığı
**kalın** *eğik*Vurgu
- maddeMadde işaretli liste (1. ile numaralı)
> alıntıAlıntı
[metin](https://…)Bağlantı
Görsel (internetteki bir resim adresi)
[grafik: TR_TUFE yıllık]Canlı grafik; virgülle birden çok seri: [grafik: TR_FAIZ, TR_REEL_FAIZ]. Sözcükler: seviye, aylık, yıllık, yılbaşı
Ay sonu verileri yükleniyor…
Piyasa araçlarının birlikte hareket edip etmediğini katsayılarla ölçer. Karşılaştırma fiyatlarla değil getirilerle yapılır; her çift, iktisadi olarak beklenen ilişkiyle (aynı ya da ters yön) kıyaslanır. Spearman ρ ana ölçüdür (uç değerlere dayanıklı); Pearson r doğrusal ilişkiyi, Kendall τ yön uyumunu gösterir.
Bankacılık verileri yükleniyor…
Kutuya tıklayınca grafiğe eklenir.
Etiketler: yıl sonlarında (Aralık) bir önceki yıl sonuna göre yıllık değişim; son ayda "YB" ile yılbaşından (önceki Aralık'tan) bu yana değişim. Yüzde serilerinde fark puan (p) olarak yazılır.
Örnek: Krediler ÷ Mevduat, Takipteki krediler ÷ Krediler, Tüketici kredileri ÷ Toplam aktifler.
Kaynak: BDDK Aylık Bülten. Tutarlar milyon TL; gelir tablosu kalemleri aylık akım olarak gösterilir. Reel büyüme TÜFE'nin yıllık değişimiyle, dolar karşılığı Piyasalar sekmesindeki ay sonu USD/TL ile hesaplanır.
Bu web sitesi, Sektör Çalışanları, Akademisyen, Öğrenci ve Araştırmacıları bilgilendirme amacıyla tasarlanmıştır. Ticari bir amaç taşımamaktadır.
Veriler ağırlıkla resmi kaynaklardan elde edilen bilgileri içermektedir.
Bazı verilerde en son açıklamadan sonra geçmişe yönelik düzeltmeler yapılabilmektedir. Bu nedenle, verileri çalışma ve analizlerinizde kullanacağınız zaman verileri yayınlayan kurumdan / web sitesinden son halini temin etmeniz uygun olacaktır.
Verilerin elde edildiği kaynaklar:
Bu siteden yararlandığınız çalışmalarda aşağıdaki kaynak gösterimini kullanabilirsiniz. Erişim tarihi bugünün tarihiyle kendiliğinden yazılır. Verinin kendisi için ayrıca verinin özgün kaynağını (TÜİK, TCMB, BDDK vb.) belirtmeniz önerilir.
Yatırım tavsiyesi değildir. Bu sitede yer alan veri, grafik, rapor, yorum ve haberler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; yatırım danışmanlığı kapsamında değildir ve herhangi bir menkul kıymet, döviz, emtia ya da finansal ürünün alım satımına yönelik öneri niteliği taşımaz. Yatırım danışmanlığı hizmeti, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri ve mevduat kabul etmeyen bankalarla imzalanacak yatırım danışmanlığı sözleşmesi çerçevesinde sunulmaktadır.
Sitedeki veriler yatırım kararlarına dayanak olarak kullanılamaz. Veriler resmî kaynaklardan derlenmiş olmakla birlikte eksiksiz ve hatasız olduğu garanti edilmez; bu bilgilere dayanılarak verilen kararlardan doğabilecek zararlardan site sahibi sorumlu tutulamaz.
Görüş, öneri ve sorularınız için e-posta gönderebilir ya da aşağıdaki formu doldurabilirsiniz.
Prof. Dr. Hüseyin SELİMLER
E-posta: e-posta adresini göster
Tüm yöntemler aynı karar matrisini ve ağırlıkları kullanır; yöntem değiştirdiğinizde veriyi yeniden girmeniz gerekmez. Hesaplamalar tarayıcınızda yapılır, verileriniz hiçbir yere gönderilmez.
Excel'den veri aktarın. Tabloyu başlıklarıyla birlikte Excel'de kopyalayıp bu sayfada boş bir yere tıklayın ve Ctrl+V (Mac'te ⌘+V) ile yapıştırın, ya da .xlsx, .xls veya .csv dosyasını buraya sürükleyin. Yalnızca sayıları kopyaladıysanız bir hücreye yapıştırın; değerler o hücreden itibaren yerleşir.
| Fiyat | Kalite | Teslim | |
|---|---|---|---|
| Yön | maliyet | fayda | optimum |
| Hedef | 12 | ||
| Ağırlık | 0,40 | 0,35 | 0,25 |
| A1 | 120 | 8 | 14 |
| A2 | 105 | 6 | 10 |
| A3 | 135 | 9 | 18 |
İlk satır kriter adları, ilk sütun alternatif adlarıdır. Gri satırlar isteğe bağlıdır. Yön için fayda/maliyet, max/min veya +/− yazabilirsiniz; hedef değerli kriterler için "optimum" yazıp Hedef satırına hedefi girin. Bu satırlar yoksa kriterler fayda, ağırlıklar eşit gelir; sonra tabloda düzeltebilirsiniz.
Aynı veri ve ağırlıklarla tüm yöntemlerin verdiği sıralar. Sıralar arasındaki uyum Spearman sıra korelasyonu (ρ) ile ölçülür; 1'e yakın değerler yöntemlerin aynı sonuca ulaştığını gösterir.
Seçtiğiniz her sıralama yöntemi, seçtiğiniz her ağırlıklandırma yöntemiyle ayrı ayrı çalıştırılır; örneğin 4 yöntem ve 2 ağırlık seçerseniz 8 sıralama karşılaştırılır. Manuel ağırlıklar karar matrisindeki Ağırlık satırından, VIKOR için v ve GİA için ζ yukarıdaki kutulardan alınır.
dᵢ, alternatifin iki sıralamadaki sıra farkıdır. nc aynı yönde, nd ters yönde sıralanan alternatif çiftlerinin sayısıdır; n₁ ve n₂ birinci ve ikinci sıralamadaki eşit sıralı çiftlerin sayısıdır. Eşit sıralar olduğunda ρ ortalama sıralar üzerinden Pearson korelasyonu olarak, τ ise tau-b düzeltmesiyle hesaplanır. Kaba bir yorum ölçüsü: |değer| ≥ 0,80 çok güçlü, 0,60–0,79 güçlü, 0,40–0,59 orta, 0,40'ın altı zayıf uyum. Kendall τ genellikle ρ'dan küçük çıkar; ikisi farklı ölçeklerde yorumlanır. Pearson r sıralar yerine puanlar arasındaki doğrusal ilişkiyi ölçer (xᵢ ve yᵢ alternatifin iki yöntemdeki puanıdır); VIKOR'da küçük Q daha iyi olduğundan Q puanları işareti ters çevrilerek (−Q) kullanılır, böylece tüm yöntemlerde pozitif r aynı yönde uyumu gösterir.
Seçilen bütün sıralamalar (yöntem × ağırlık) tek bir nihai sıralamada birleştirilir. Borda yönteminde her sıralamada alternatife m − sıra kadar puan verilir ve puanlar toplanır. Copeland yönteminde her alternatif çifti için sıralamaların çoğunluğunun hangisini önde tuttuğuna bakılır; kazanılan ikili karşılaştırma +1, kaybedilen −1 sayılır, eşitlik 0'dır. K birleştirilen sıralama sayısı, m alternatif sayısı, rik i. alternatifin k. sıralamadaki yeridir. Yöntemler farklı sonuç verdiğinde nihai sıralama olarak bu tablo kullanılabilir.
Seçilen kriterin ağırlığı %10'luk adımlarla %50 azaltılıp %50 artırılarak 10 senaryo oluşturulur. Diğer kriterlerin ağırlıkları birbirine oranlarını koruyarak toplam 1 olacak şekilde yeniden ölçeklenir. Her senaryoda sıralama yeniden hesaplanır ve temel sıralamayla Spearman ρ ve Kendall τ ile karşılaştırılır. ρ değerlerinin 1'e yakın kalması, sıralamanın ağırlık değişimlerine dayanıklı (kararlı) olduğunu gösterir. Son tablo aynı analizi her kriter için tekrarlar; en düşük ρ, sıralamanın en duyarlı olduğu kriteri gösterir.
Grafik, temel sıralamada ilk 10'da yer alan alternatiflerin senaryolardaki sırasını gösterir.
K-ortalama, alternatifleri birbirine benzeyen gruplara (kümelere) ayırır: her alternatif kendisine en yakın küme merkezine atanır ve merkezler küme ortalamasına taşınarak küme içi kareler toplamı (WCSS) en aza indirilir. Kriter değerleri seçildiğinde alternatifler kriter profillerine göre (yönüne göre min-maks normalize, optimum kriterlerde hedeften sapma; isteğe bağlı olarak √w ile ağırlıklandırılmış), ÇKKV puanları seçildiğinde Karşılaştırma'daki sıralamaların 0–1 ölçekli puanlarına göre kümelenir (VIKOR'da küçük Q iyi olduğu için ölçek ters çevrilir). Başlangıç merkezleri k-means++ ile seçilir; sonuçların tekrarlanabilir olması için sabit tohumla 50 farklı başlangıç denenir ve en düşük WCSS'li çözüm alınır. Küme sayısı k = 2–8 için dirsek (WCSS) ve siluet ölçütleriyle değerlendirilir; önerilen k ortalama siluetin en yüksek olduğu değerdir. Siluet s(i), alternatifin kendi kümesine ortalama uzaklığı a(i) ile en yakın diğer kümeye ortalama uzaklığı b(i)'yi karşılaştırır: 1'e yakın değer iyi ayrışmayı, 0 civarı sınırda kalmayı, negatif değer yanlış kümede olmayı gösterir. Kümeler, seçili sıralamaların ortalama 0–1 puanı olan performans endeksine göre sıralanıp adlandırılır.
Dağılım grafiği, kümeleme verisinin iki temel bileşene (PCA) indirgenmiş görünümüdür; eksenlerdeki yüzdeler açıklanan varyans payıdır. Dirsek grafiğinde WCSS'nin azalışının yavaşladığı nokta, siluet grafiğinde en yüksek değer uygun k'yı gösterir.
Her değer bulunduğu sütunun toplamına bölünür; böylece her kriter için alternatiflerin payları elde edilir. Son satır, her sütunun toplamının 1 olduğunu doğrular.
Payların doğal logaritmasıyla çarpımı alınır. Pay 1'den küçük olduğu için değerler sıfır veya negatiftir. p = 0 olan hücrelerde 0·ln 0 = 0 kabul edilir.
. k sabiti entropiyi 0–1 aralığına taşır. Bir kriterde bütün alternatifler aynı değeri alırsa E = 1 olur; bu kriter alternatifleri ayırt etmez.
Ayrışma derecesi, kriterin taşıdığı bilgi miktarını gösterir. Entropi düştükçe ayrışma derecesi yükselir.
Ayrışma dereceleri toplamlarına bölünerek ağırlıklar bulunur. Ağırlığı en yüksek kriter, alternatifler arasında en çok farklılaşan kriterdir.
Her değer, bulunduğu sütunun karelerinin toplamının kareköküne bölünür. Böylece farklı birimlerdeki kriterler karşılaştırılabilir hale gelir.
Normalize matrisin her sütunu ilgili kriterin ağırlığıyla çarpılır. Tablonun ilk satırı kullanılan ağırlıkları gösterir; renkli hücreler bir sonraki adımda belirlenen ideal değerlerdir.
Her kriter için ağırlıklı normalize değerlerin en iyisi pozitif ideal (A⁺), en kötüsü negatif ideal (A⁻) çözümü oluşturur. Fayda kriterinde en iyi değer en büyük, maliyet kriterinde en küçük değerdir.
Her alternatifin pozitif ve negatif ideal çözüme Öklid uzaklığı hesaplanır: önce kriter bazında farkların kareleri alınır, sonra satır toplamının karekökü bulunur. S⁺ küçük, S⁻ büyük olan alternatif daha iyidir.
C değeri 1'e yaklaştıkça alternatif pozitif ideal çözüme yaklaşır. Alternatifler C değerine göre büyükten küçüğe sıralanır.
Her kriter için alternatiflerin aldığı en iyi değer f* ve en kötü değer f⁻ belirlenir. Fayda kriterinde en iyi değer en büyük, maliyet kriterinde en küçük değerdir. VIKOR ham değerlerle çalışır; ayrı bir normalizasyon adımı yoktur.
Tablodaki her hücre, alternatifin o kriterde en iyi değerden ağırlıklı uzaklığıdır. S bu uzaklıkların toplamı (grup faydası), R ise en büyüğüdür (bireysel pişmanlık). İkisinde de küçük değer daha iyidir. Her satırda R'yi belirleyen hücre vurgulanmıştır.
A⁽¹⁾ ve A⁽²⁾, Q sıralamasında ilk iki alternatiftir. İki koşul da sağlanırsa A⁽¹⁾ uzlaşık çözümdür. Yalnız K2 sağlanmazsa A⁽¹⁾ ve A⁽²⁾ birlikte; K1 sağlanmazsa Q(A⁽ᴹ⁾) − Q(A⁽¹⁾) < DQ olan tüm alternatifler uzlaşık çözüm kümesini oluşturur.
Her kriter 0–1 aralığına taşınır; en iyi değer 1 olur. Optimum kriterlerde hedef değere (OB) eşit olan değer 1, hedeften en uzak olan 0 olur. Referans seri x₀ her kriterde en iyi değerden (1) oluşur.
Her alternatifin normalize değerinin referans seriden (1) mutlak farkı alınır. Δmin ve Δmax tüm tablodaki en küçük ve en büyük farktır ve bir sonraki adımda katsayıların hesabında kullanılır.
Gri ilişkisel derece, alternatifin referans seriye (ideal alternatife) benzerliğidir. Γ büyük olan alternatif daha iyidir. Eşit ağırlıkta bu değer katsayıların ortalamasına eşittir.
Her kriterin alternatifler üzerindeki aritmetik ortalaması referans çözüm olarak alınır.
PDA, alternatifin o kriterde ortalamadan ne kadar iyi olduğunu; NDA ne kadar kötü olduğunu gösterir. Her hücrede ikisinden en fazla biri sıfırdan büyüktür. Paydada ortalamanın mutlak değeri kullanılır; böylece ortalaması negatif olan kriterlerde (ör. zarar eden firmaların kârlılığı) uzaklığın yönü bozulmaz. Tüm değerler pozitifse sonuç klasik EDAS ile aynıdır.
PDA ve NDA değerleri kriter ağırlıklarıyla çarpılıp satır bazında toplanır (SP, SN). Ardından SP en büyük SP değerine bölünür (NSP); SN için 1 − SN / max SN alınır (NSN). Böylece iki ölçüt de 0–1 aralığına taşınır ve büyük değer iyi olur.
AS büyük olan alternatif daha iyidir. Ortalamadan olumlu sapması en yüksek ve olumsuz sapması en düşük olan alternatif ilk sıraya yerleşir.
Her değer ideal çözümün değerine oranlanır. Böylece ideal çözüm bütün kriterlerde 1 olur; diğer alternatifler 0 ile 1 arasında yer alır. Maliyet kriterlerinde oran ters çevrilir, böylece küçük değer büyük normalize değer alır.
Normalize değerler kriter ağırlıklarıyla çarpılıp satır bazında toplanır (S). Alternatifin anti-ideal çözüme göre fayda derecesi K⁻, ideal çözüme göre fayda derecesi K⁺'dır. K⁻ ne kadar büyük ve K⁺ 1'e ne kadar yakınsa alternatif o kadar iyidir.
f(K⁻) anti-ideal, f(K⁺) ideal çözüme göre fayda fonksiyonudur. Bu iki fonksiyon tanım gereği bütün alternatiflerde aynı değeri alır (yalnızca SAI ve SAAI'ye bağlıdır); alternatifleri birbirinden ayıran K⁺ ve K⁻ değerleridir. İkisi f(K) fayda fonksiyonunda birleştirilir ve alternatifler f(K) değerine göre büyükten küçüğe sıralanır.
Min-maks normalizasyonuyla her kriterde en iyi değer 1, en kötü değer 0 olur. Bu dönüşüm negatif değerlerle de çalışır.
S, ağırlıklı toplam modelinin (SAW); P, ağırlıklı üstel modelin (WPM benzeri) puanıdır. Üstel modelde ağırlık üs olarak kullanıldığı için düşük normalize değerler daha az cezalandırılır.
Üç stratejinin geometrik ortalaması ile aritmetik ortalaması toplanır. k büyük olan alternatif daha iyidir.
Normalize değerler ağırlıklarla çarpılıp toplanır. Bu, basit toplamsal ağırlıklandırma (SAW) modelidir.
Normalize değerlerin ağırlık kadar kuvveti alınıp çarpılır. Çarpım modeli, bir kriterde çok zayıf olan alternatifi toplam modelden daha fazla cezalandırır.
Her kriterde en iyi değer 1, en kötü değer 0 olur. Min-maks normalizasyonu negatif değerlerle de çalışır.
Normalize değerlere 1 eklenip ağırlıkla çarpılır. Böylece her hücre w ile 2w arasında yer alır ve bir sonraki adımdaki geometrik ortalama sıfır olmaz.
Her kriter için ağırlıklı değerlerin geometrik ortalaması, o kriterin sınır yaklaşım alanıdır. Bu sınırın üstünde kalan alternatif o kriterde ideal bölgeye, altında kalan anti-ideal bölgeye yakındır.
q > 0 olan hücreler alternatifin o kriterde sınırın üstünde, q < 0 olanlar altında kaldığını gösterir. Satır toplamı S büyük olan alternatif daha iyidir.
Ekonomik takvim Investing.com Türkiye tarafından sağlanmaktadır.
Haberler yükleniyor…
Yükleniyor…
Endeksi girersen aylık ve yıllık % kendiliğinden hesaplanır. Yalnızca yüzdeleri biliyorsan (ör. TÜİK'in açıkladığı yıllık enflasyon) ilgili sütuna doğrudan yaz; girdiğin yüzde, hesaplanan değerin önüne geçer. Boş bıraktığın hücreler hesaplanmaya devam eder.
Excel'den iki sütun (tarih, değer) yapıştırabilir ya da CSV/Excel dosyası yükleyebilirsin. İki sütunlu verinin hangi değer türüne (endeks, aylık %, yıllık %) gideceğini eşleştirme adımında seçersin. Birden çok sütunlu dosyalarda sütun başlıkları seri kodu (ör. TR_TUFE) veya EVDS kodu (ör. TP.FG.J0 / TP_FG_J0) ise otomatik eşleşir. EVDS'den indirdiğin Excel dosyasını doğrudan yükleyebilirsin; EVDS'de "yıllık yüzde değişim" formülüyle indirdiğin sütunlar Yıllık %, "yüzde değişim" ile indirdiklerin Aylık % olarak eşleşir.
BK_ · PY_ · UL_Bankacılık, piyasa (ay sonu) ve ülke serileri; yukarıdaki sekmelerden seçilir. Örnek: BK_… / BK_… * 100 (kredi/mevduat), UL_TR_… / PY_USDTRY
YILLIK(x)Geçen yılın aynı ayına göre % değişim
AYLIK(x)Bir önceki aya göre % değişim
CEYREKLIK(x)Üç ay öncesine göre % değişim (GSYH için)
YBB(x)Önceki yılın aralık ayına göre % değişim
FARK(x; n)x − n dönem önceki x (n verilmezse 1)
GECIKME(x; n)x'in n ay önceki değeri
ORT(x; n)Son n ayın ortalaması
TOPLAM(x; n)Son n ayın toplamı
MAKS(a; b) · MIN(a; b)Ay ay büyük / küçük olan
+ − * / ^ ( )Dört işlem, üs ve parantez; ondalık ayıracı nokta
EVDS kodunu buraya yazarsan, EVDS'den indirdiğin dosyadaki sütun bu seriyle otomatik eşleşir. Sunucu tarafı kurulduğunda aynı kodlarla veriler her gün kendiliğinden çekilecek.
Bu sitede veriler tarayıcında saklanır. Tarayıcı verisini silersen veya başka bir bilgisayara geçersen kaybolmaması için düzenli yedek al; yedek dosyasını başka cihazda yükleyerek verilerini taşıyabilirsin.
Analiz verileri ulkeler.xlsx içindeki Analiz sayfalarından (Türkiye, ABD, … , GSYH (çeyreklik), ABD haftalık; 2. satırında "kod →" olan sayfalar) okunur. Bu sayfalar yoksa makro_veri_sablonu.xlsx okunur. Dosya değiştiğinde bir kez içeri alınır; aynı dönem için Excel'deki değer geçerli olur.